De zin en onzin van radiatoren afstellen

– Update: 10 december 2022 –

BESPAAR ENORM OP JE VERWARMINGSKOSTEN – en stel je radiator af! Je ziet van die filmpjes. En je denkt: “WOW, TOTAAL GENIAAL!”. Maar is dat wel zo? Hoe werkt dat precies?

Onderaan staan updates, zoals over thermostaatkranen. Dank voor de reacties, ik heb de teksten nu aangepast.

Stel: je hebt maar één radiator. Het warme water komt er aan de ene kant in, en gaat er aan de andere kant weer uit. Het inkomende water is bijvoorbeeld 55 graden, en het uitgaande 50 graden. Maar, hallo! Dan is er maar 5 graden aan warmte afgegeven. Dat is niet effectief. De oplossing is: draai de radiatorknop wat verder dicht. Dan wordt het uitgaande water bijvoorbeeld 35 graden en dan wordt er veel meer warmte afgegeven (20 graden). Het water krijgt meer tijd om de warmte-energie af te geven.

Als je het zou kunnen meten kun je het helemaal perfect afstellen. En dat kan met zo’n infrarood-thermometer, of deze pyrometer. Je mikt ‘m gewoon op de plek op je radiator waar het water binnenkomt, en op de plek waar het water er weer uitgaat. In het ideale geval zit daar zo’n 20 graden verschil tussen:

radiator afstellen radiatoren instellen warmte meten thermometer
Infrarood Thermometer – Bereik -50 tot +550 °C  –  Je kan ‘m ook als kookthermometer gebruiken

Maar… maar…

Maar: wie heeft er maar één radiator?

Je hebt natuurlijk niet één radiator, maar wel tien. Dus dan moet het uitgaande water van de LAATSTE radiator pas 35 graden zijn. Tenzij de radiatoren niet in serie staan, maar parallel… en dat kan allebei voorkomen.

Warmte beter verdelen

De knoppen zijn er eigenlijk om de warmte te verdelen. Bij mijn ouders was het beneden bijvoorbeeld warm, maar boven koud. Beneden is het beter geïsoleerd, en daar hangt de thermostaat, dus alleen daar wordt gemeten wanneer de ketel gaat stoken en wanneer hij stopt. We hebben toen de radiatoren beneden half dicht gedraaid, en boven helemaal open. Nu wordt het boven weer naar verhouding warmer, zonder dat je daar een elektrische kachel bij hoeft te plaatsen, en zonder dat je teveel extra energie verbruikt.

Heel leuk filmpje hieronder! Maar… er zitten toch wat mitsen en maren aan:

Thermostaatkop / knop / kraan

Een thermostaatkraan kan het ook oplossen. Zo’n kraan gaat automatisch dicht bij de kamertemperatuur die je op de knop instelt. Je kan zo energie besparen, maar vooral kan je beter de temperatuur per kamer verdelen. Het vervangen van oude radiatorknoppen door deze slimme knoppen kan iedereen zelf:

thermostaatknop radiator energie besparen

Een thermostaatknop kan je herkennen aan de gaatjes en de cijfers die er op staan. Dat zit nooit op gewone knoppen. Er staat ook altijd een sneeuwvlokje op: dan kan de leiding daar nooit bevriezen, met de laagste en zuinigste verwarming.

Slimme thermostaat

Weer een stap verder is een slimme thermostaat zoals deze van Honeywell of die van Google Nest. Die kan je op afstand bedienen, ook als je niet thuis bent, via internet. Je kan dus alvast de verwarming aanzetten als je nog niet thuis bent. Of uitzetten. Of dag-, week- of jaarschema’s maken. Of ‘m met je stem bedienen. Of automatisch, met geofencing: als jij het huis verlaat gaat de verwarming lager. Er zit een app bij, met instellingen, grafieken en inzichten in je energieverbruik. Je kan zo energiekosten besparen.

Slimme thermostaatknoppen

Nog een stap verder is dat alle knoppen ook slim zijn, dus verbonden met wifi. Iedere knop is dan apart via de app instelbaar. Deze set van 6 knoppen bijvoorbeeld:

21 Reacties

– Met de nieuwste bovenaan, behalve bij reacties op reacties –

  1. Hoi, met alle goede bedoelingen zie ik heel veel opmerkingen die in de categorie klepel en klok horen.
    Waterzijdig inregelen heeft wel degelijk zin. Dit heeft verder niets met thermostatische kranen zoneregelingen e.d. te maken. Het gaat erom dat je de weerstand in de leidingen zodanig instelt dat alle radiatoren de juiste hoeveelheid water krijgen. Hoeveel dat is hangt af van de afmetingen van de radiator en de ruimte waar deze hangt.
    Als dit eenmaal goed is ingesteld (en dat kan heel vaak prima met de bestaande (oude) kranen of eventueel voetventielen) op de radiatoren, dan maakt het vervolgens niet uit of je ergens een radiator helemaal dicht zet of niet, er zal in totaal meer water over de wel in gebruik zijnde radiatoren gaan lopen, maar de balans (verhouding tussen de radiatoren) blijft gelijk. Dit is niet erg, de meeste moderne modulerende ketels regelen dan het pompvolume weer terug.
    De genoemde dynamische kranen werken heel anders. Daar stel je de kraan in op de afmetingen van de radiator. Ongeacht de druk in de leiding loopt er dan een ingestelde hoeveelheid water door de radiator. Leuk maar dit werkt in de praktijk matig. Afgezien dat je onnodig op kosten wordt gejaagd door alle kranen te vervangen (wat vaak helemaal niet nodig is) zorgen al die kranen voor veel weerstand in de leidingen (precies wat je dus niet wilt) waardoor de pomp hard moet werken om voldoende druk te maken (met dientengevolge hoge energiekosten, denk aan een vermogen van makkelijk 100 W wat dus de hele tijd aan staat als de ketel stookt).
    Ook kan de ketel de modulerende werking van de pomp niet meer gebruiken (want moet voldoende druk blijven leveren) waardoor de ketel vaak minder gunstig gaat stoken. Als er dan ook nog ergens een by-pass (=kortsluiting) open staat in het systeem is het helemaal een drama.
    Daarnaast maken die dynamische kranen veel lawaai (water door een heel klein gat duwen maakt veel lawaai), en geloof mij ik heb het meegemaakt, dat is niet te doen in een stille kamer.
    Als je dan alles goed hebt ingesteld kun je meestal het vermogen van de ketel omlaag zetten. Het gevolg is dat deze zuiniger gaat werken omdat de retourtemperatuur van het CV water omlaag gaat (en er geen kortsluiting zit in bijvoorbeeld de vorm van dat kleine radiatortje in de WC waar veel te veel water doorheen en die het niet kwijt kan).
    Lage retourtemperatuur zorgt ervoor dat de ketel in het hoge rendementsgebied gaat werken (de condensatiewarmte van de rookgassen wordt overgegeven aan het retourwater). Daarvoor moet de retourtemperatuur minstens onder de 58°C zitten. Ideaal is onder de 40°C, dan komt die 107% rendement in zicht. Bij 58°C zit iedere ketel rond de 85% rendement, dus niets, nada hoog rendement. Dit is dus de winst die is te halen met waterzijdig inregelen, en vervolgens de ketel goed instellen.
    Zie ook: http://www.cv-tuning.nl, en de weblog van https://www.johnvisserduurzaam.nl/.
    Dus simpel gezegd: alles is gericht op het bereiken van een zo laag mogelijke retourtemperatuur naar de CV ketel.

    Zoneregelingen zijn alleen zinvol voor comfort, je hoeft niet meer zelf die kranen dicht te draaien van de kamers die niet verwarmd hoeven te worden. Terugverdientijd van dergelijke systemen is langer dan de verwachte levensduur, dus daar hoef je het niet voor te doen.

    Groeten Oswald.

  2. Hoi Aartjan,

    Interessant artikel maar m.i. rammelt het wel een ‘beetje’. Het inregelen van een centrale verwarmingsinstallatie heeft wel degelijk zin maar wel met de juiste spullen.
    Het kraan dichter draaien bespaart inderdaad (dicht helemaal trouwens 🙂 ) maar dat is niet inregelen. Wanneer je namelijk de volgende kraan dichtdraai gaat het water over de eerste radiator weer harder stromen met alle gevolgen van dien.
    Dit kan je allemaal wel uitbalanceren maar dan wordt het hele huis warm terwijl je waarschijnlijk het meeste in de woonkamer zit. Want als een kraan dichtdraai is het hele systeem weer ontregelt.

    Om het goed te doen zal je (indien nodig) de bestaande kranen moeten vervangen voor dubbel instelbare of druk onafhankelijke thermostaat kranen.
    Zoals de Eclipse van Heimeier https://www.imi-hydronic.com/nl-nl/product/eclipse
    Deze behouden de ingestelde waarde onafhankelijk van de (voor)druk voor de kraan.

    Hierna is het handig om de thermostaatknoppen te vervangen voor een thermostaat met zone regelingen. Iedere radiator krijgt dan een elektronische thermostaatkraan opdat in elke kamer de ruimte temperatuur apart ingesteld kan worden.
    Waar we niet zijn hoeft de verwarming ook niet aan. Zoals deze bijvoorbeeld:
    Evohome van Honeywell https://www.resideo.com/nl/nl/producten/comfort/thermostaten/slimme-thermostaten/atp921r3100-evohome-basispakket-atp921r3100/
    Of deze (is volgens mij iets goedkoper….):
    Tado https://www.tado.com/nl-nl

    Als je goed wilt doen is het nogal een klus maar we worden tegenwoordig wel een beetje gedwongen zeg maar….

    1. Nog kleine aanvulling om het helemaal goed te doen maak voor je woning een transmissie berekening opdat je per ruimte de warmteverliezen weten. En op basis hiervan de af te geven vermogens per radiator instel.

  3. “Maar: wie heeft er maar één radiator?
    Je hebt natuurlijk niet één radiator, maar wel tien. Dus dan moet het uitgaande water van de LAATSTE radiator pas 25 graden zijn, of zo. En dan blijkt dat de radiatoren WEL verder open moeten staan.”

    Dat hangt er dus vanaf of je radiatoren in serie staan of paralel. Naar mijn weten is paralel ‘de standaard’, maar in serie komt ook voor. En alleen dan kun je praten over de ‘laatste’, bij paralel heb je geen laatste of eerste.
    Bij serie gaat het water van radiator naar radiator (het water moet dus door alle radiatoren van de serie voordat het weer terug is bij de CV).
    Bij paralel tapt iedere radiator van de aanvoerleiding af en geeft terug aan de retourleiding (het water gaat dus maar door maximaal 1 radiator).

    Uiteraard kan een combi van serie en paralel ook nog.

  4. “We hebben toen de radiatoren beneden half dicht gedraaid, en boven helemaal open. Nu wordt het boven weer naar verhouding warmer”.
    Ik zou denken dat het precies andersom moet. Beneden helemaal open en boven half dicht. Beneden koelt het water dan minder af want stroomt sneller door en boven blijft het langer in de radiator en geeft dus meer warmte af.

    1. Het is een continu rondpompend systeem. Halfdicht betekent dat er continu de helft van de warmte wordt afgegeven. Het duurt dan beneden langer voordat het warm is en voordat de ketel afslaat, en inmiddels is het dan boven warmer geworden, want daar wordt in verhouding nu meer warmte afgegeven.

          1. Ik heb ooit een CV-ketel gehad waar je een tweede (draadloze) thermostaat aan kon hangen. De ketel bleef dan verwarmen tot de waarde van de thermostaat met de hoogst ingestelde waarde. Beneden hing de eerste en boven hing de tweede thermostaat en beneden zaten er thermostaat knoppen op de radiatoren. Was ik boven aan het werk dan draaide ik de thermostaat knoppen beneden terug naar stand 2 en the thermostaat naar 10gr/C. Boven zette ik de thermostaat op de gewenste temperatuur. Zo had ik tijdens mijn werkdag de gewenste temperatuur boven en was het beneden niet geheel afgekoeld en ook niet bloedheet.

  5. “Het inkomende water is bijvoorbeeld 55 graden, en het uitgaande 50 graden. Maar, hallo! Dan gooi je dat warme water van 50 graden gewoon weg! Zonde van al die energie!”
    Dat laatste klopt ook niet helemaal natuurlijk, je gooit dat warme water niet weg, het stroomt terug de ketel in en hoeft dan minder ver opgewarmd te worden, dus minder energie nodig om het weer op 55 te krijgen…

  6. Op een dynamische radiatorknop van bijv. Heimeier kan je bijv. wel het debiet instellen. Of als je een gewone radiatorknop hebt, dan kan je deze inderdaad gewoon dichtdraaien, maar op deze laatste staan geen getallen op.

    1. Dat het zin heeft om de radiatorknop af te stellen om energie te besparen.
      Maar dat het ook onzin kan zijn, om de genoemde redenen.

  7. Dat klopt naar mijn idee niet helemaal Aart-jan. Als je de radiatorknop op 2 zet, dan wordt het 18 graden in de kamer. Maar dit betekent niet dat de radiator langzamer warmer wordt, De thermostaatkraan draait ‘m gewoon dicht, bij 18 graden. De getallen op de thermostatische radiatorknop staat voor de temperatuur.
    Bij benadering staan de getallen voor de volgende temperaturen:
    * 6° C vorstvrij
    0-1 12° C kelder, trap
    1 15° C ongebruikte kamer, wasplaats, bergruimte
    2 17° C hal, gang
    2-3 18° C slaapkamer
    3 19-20° C keuken
    3-4 20-21° C woonkamer, kinderkamer
    4 22° C badkamer
    5 MAX. klep is volledig geopend

    1. Sorry, inderdaad! Dit gaat over de gewone radiatorkraan, dus het water stroomt sneller of langzamer door de radiator… niet over thermostaatkranen

        1. Aha okee, met een kraan met inbouwde thermostaat inderdaad. Dit gaat alleen over oude kranen dan… daar zijn er ook veel van… ik heb alles aangepast, dank je

Geef een reactie